Hareketli Kanal Bakım Ve Periyodik Kontroller

Hareketli Kanal Bakım Ve Periyodik Kontroller

1. Giriş: Neden Hareketli Kanal Bakımı Önemlidir?

Hareketli kanal sistemleri (energy chain, drag chain), endüstriyel tesislerde kabloların hareket ederken düzenli, güvenli ve dayanıklı şekilde taşınmasını sağlar.
Ancak bu sistemler sürekli mekanik strese maruz kalır:

  • Tekrarlayan bükülme,

  • Titreşim,

  • Sürtünme,

  • Toz, yağ ve sıcaklık etkileri.

Zamanla bu etkiler, hem kabloda hem de kanal yapısında mikro yıpranmalar oluşturur.
Düzenli bakım yapılmadığında:

  • Kablo izolasyonu çatlar,

  • Zincir halkaları kopar,

  • Üretim hattı durur.

Sonuçta dakikalık arıza, saatlik üretim kaybına dönüşür.
Bu yüzden hareketli kanal sistemlerinde periyodik bakım, sadece öneri değil, bir zorunluluktur.

2. Hareketli Kanal Sisteminin Yapısı

Bakım sürecini doğru yönetebilmek için önce sistemin temel bileşenlerini bilmek gerekir.

Bileşen Görevi Malzeme
Yan Plakalar Zincirin yapısal gövdesi Poliamid (PA6), alüminyum, çelik
Enine Çubuklar (Cross Bar) Kabloları tutar Plastik veya alüminyum
Montaj Uçları (End Brackets) Kanalı makineye bağlar Paslanmaz çelik
Ayırıcılar (Dividers) Kabloları gruplar Plastik
Kablo / Hortumlar Enerji ve sinyal taşır PVC, PUR, silikon
Ray veya Kılavuz Uzun sistemlerde yönlendirme sağlar Çelik veya alüminyum

Bu parçaların her biri düzenli kontrol edilmezse sistem genel performansını kaybeder.

3. Bakımın Temel Amacı

Hareketli kanal bakımı;

  1. Arıza önleme,

  2. Kablo ömrünü uzatma,

  3. Üretim sürekliliğini sağlama,

  4. Operasyonel güvenliği artırma
    amacıyla yapılır.

Bu amaçla her bakım döngüsünde hem mekanik hem elektriksel değerlendirme yapılmalıdır.

4. Bakım Planlaması

Hareketli kanal sistemlerinde bakım planı, genellikle çalışma çevrimi (cycle) veya kullanım süresi üzerinden yapılır.

Kullanım Yoğunluğu Kontrol Sıklığı Açıklama
Hafif hizmet (günde < 1000 döngü) 6 ayda bir Otomatik kapılar, küçük CNC sistemleri
Orta hizmet (günde 1000–5000 döngü) 3 ayda bir Ambalaj, gıda hatları
Ağır hizmet (günde > 5000 döngü) Aylık Robotik hatlar, vinç sistemleri
Tozlu / Yağlı ortam 1–2 ayda bir Kimya, çelik, enerji santralleri

Bazı üreticiler (örneğin igus, Kabelschlepp) 10 milyon döngüye kadar bakım ömrü iddia eder.
Ancak bu, doğru bakım yapıldığında geçerlidir.

5. Günlük Görsel Kontrol (Operatör Seviyesi)

Günlük bakım, genellikle operatör tarafından yapılır ve gözle değerlendirmeyi kapsar:

  1. Kanal düzgün hareket ediyor mu?
    Sürtünme, takılma veya ses var mı?

  2. Kablo dışarı çıkmış mı?
    Kanal içindeki kablolar sıkışıyor mu?

  3. Yağ sızıntısı / yabancı madde var mı?

  4. Kablo kılıfında renk değişimi, çatlama, ezilme var mı?

Bu basit kontrol, ciddi arızaları önceden fark etmeyi sağlar.

6. Aylık Mekanik Kontrol (Teknisyen Seviyesi)

Aylık kontroller, mekanik parçaların aşınma durumunu belirlemek içindir.

6.1. Zincir Halkaları

  • Her halka serbest dönmeli.

  • Kırık, çatlak, gevşeme olmamalı.

  • Plastik kanallarda UV etkisiyle kırılganlık olup olmadığı test edilir.

6.2. Enine Çubuklar

  • Kabloyu sıkıştırmamalı.

  • Sökülüp takıldığında deformasyon göstermemeli.

6.3. Bağlantı Noktaları

  • Braketler gevşememeli.

  • Cıvata torku kontrol edilmeli.

  • Paslanma varsa temizlenmeli.

6.4. Kablo Ayırıcılar

  • Yerinden oynamış veya kırılmışsa değiştirilir.

  • Kablo bölmeleri doluluk oranı %60’ı geçmemeli.

7. Kablo Kontrolü

Kablo, sistemin en hassas bileşenidir.
Bakımda özellikle bükülme yarıçapı, izolasyon durumu ve iletken bütünlüğü test edilmelidir.

7.1. Fiziksel İnceleme

  • Kablo kılıfı çatlamış veya ezilmiş mi?

  • Kablo uçları, rakor girişlerinde sıkışma var mı?

  • Kablo bükülme yönü zincir hareketine paralel mi?

7.2. Elektriksel Ölçüm

  • İzolasyon direnci (Megger) ölçülmeli.

  • Düşük direnç varsa izolasyon hasarı vardır.

  • Topraklama hattı sürekliliği test edilmeli (<0.1 Ω).

7.3. Bükülme Yarıçapı Kontrolü

Formül:

Rmin = k × D
(k = 6–8 arası sabit, D = kablo çapı)

Örnek: 12 mm kablo → Rmin = 96 mm.
Bu değer altına inen hareket kabloyu kırar.

8. Temizlik Prosedürü

Toz, talaş, yağ ve kimyasal kalıntılar hareketli kanalların en büyük düşmanıdır.

Temizlik adımları:

  1. Sistemi enerjisiz hale getir.

  2. Kapağı aç, içerideki kablo kanallarını temizle.

  3. Hava tabancası veya nemli bezle toz al.

  4. Yağlı ortamlarda hafif deterjan kullanılabilir (asla solvent değil).

  5. Zincir eklemlerine PTFE tabanlı kuru yağlayıcı uygulanır.

Metal kanallarda gres veya silikon bazlı yağ kullanılmaz; toz çeker.

9. Yıllık Periyodik Kontrol (Mühendis Seviyesi)

Yıllık kontroller, sistemin performans analizi ve ömrün ölçümü içindir.

Test Amaç Sıklık
Titreşim Testi Gevşek bağlantıları tespit Yılda 1
Termal Kamera Kontrolü Aşırı ısınan kablo bölgeleri Yılda 1
Gürültü Analizi Sürtünme ve rezonans tespiti 6 ayda 1
Ömür Simülasyonu Döngü sayısına göre aşınma tahmini Yılda 1
IP Koruma Testi Sızdırmazlık kontrolü Yılda 1

Bu veriler sistemin ömrünü tahmin etmeyi sağlar.
Bakım raporu oluşturulmalı ve tüm değerler kayıt altına alınmalıdır.

10. Yedek Parça Planlaması

Bakım sırasında kritik bileşenlerin yedekleri hazır bulundurulmalıdır:

  • Zincir halkası (yan plaka seti)

  • Cross bar

  • End bracket

  • Kablo ayırıcı

  • Spiral uç bağlantı

  • Rakor contası

Üreticiye göre değişen parça kodları periyodik bakım planına eklenmelidir.

11. Çevresel Faktörlerin Etkisi

Faktör Etkisi Önlem
Toz Sürtünme artışı, sıkışma Düzenli temizlik
Yağ / Kimyasal Malzeme bozulması Kimyasal dayanımlı PA6 veya metal kanal
UV Işını Plastik kırılganlığı UV stabil katkılı kanal
Sıcaklık ( >80°C) Deformasyon Metal veya ısıya dayanıklı polimer
Nem / Su Korozyon IP65+ koruma ve paslanmaz bağlantı

Bakım takvimi çevresel etkilere göre sıklaştırılmalıdır.

12. Otomatik İzleme Sistemleri

Yeni nesil tesislerde hareketli kanallar, IoT sensörleri ile izlenir.
Bu sistemler, bakım aralıklarını optimize eder.

Sensör Tipleri:

  • Titreşim sensörü: Zincir sürtünmesini ölçer.

  • Sıcaklık sensörü: Aşırı ısınma tespit eder.

  • Çekme kuvveti sensörü: Kablo gerilimini izler.

  • Kamera / Görüntü analizi: Hata tespiti yapar.

Bu veriler bakım yazılımına aktarılır, önleyici bakım (predictive maintenance) uygulanır.

13. Bakımda Sık Yapılan Hatalar

Hata Sonuç Çözüm
Zincirleri gresle yağlamak Toz birikimi, sıkışma Kuru film yağlayıcı kullan
Kablo doluluk oranını aşmak Isınma, kırılma Maksimum %60 doluluk
Eski kabloyu yenisiyle aynı hatta karıştırmak Farklı bükülme yarıçapı, düzensizlik Tüm hat birlikte yenilenmeli
Plastik kelepçe yerine tel bağ kullanmak Kablo kesilmesi Yumuşak kenarlı kelepçe kullan
Montaj yönünü ters bağlamak Zincir gerilmesi Üretici yön oklarını takip et

14. Standartlara Göre Periyodik Kontrol Gereklilikleri

Hareketli kanal sistemleri doğrudan bir “yasal zorunluluk” kapsamında olmasa da, bağlı oldukları endüstriyel ekipman standartlarına göre denetlenir:

  • EN 60204-1: Makine emniyeti – elektrik donanımı

  • ISO 9001: Bakım ve dokümantasyon süreçleri

  • IEC 60079-14: Exproof tesisat montajı (Zone alanlar)

  • BS EN 61386: Kablo koruma sistemlerinin test ve performans standardı

Bu standartlara göre bakım raporlarının saklanma süresi genellikle 5 yıldır.

15. Kayıt Tutma ve Raporlama

Her bakım işleminden sonra kayıt tutulmalıdır:

  • Tarih, saat, sorumlu kişi

  • Kontrol edilen parçalar

  • Ölçüm sonuçları (direnç, sıcaklık, tork vs.)

  • Değiştirilen yedek parçalar

  • Gözlemlenen arızalar

  • Sonraki bakım tarihi

Bu kayıtlar, kalite yönetim sistemi (ör. ISO 9001) açısından denetimlerde istenir.

16. Uzun Ömür İçin İpuçları

  1. Zinciri her zaman kablo yönüne paralel yerleştir.

  2. Kanalın altında kaydırmaz yüzey kullan.

  3. Kablo uçlarını rakorla sabitle, gevşek bırakma.

  4. Aşırı doluluk yerine daha geniş kanal seç.

  5. Hareketli kısımda minimum sürtünme hedefle.

  6. Her 500.000 döngüde bir detaylı görsel kontrol yap.

  7. Çevresel koşullar değişirse (ısı, kimyasal, UV) bakım planını yeniden düzenle.

17. Maliyet Analizi

Bakım Stratejisi Ortalama Yıllık Maliyet Arıza Riski Enerji Kesintisi Süresi
Plansız bakım (reaktif) Yüksek (parça + üretim kaybı) %60 6–8 saat
Planlı bakım (önleyici) Orta %20 1–2 saat
Tahmine dayalı bakım (IoT destekli) Düşük %5 <30 dk

Planlı bakım uzun vadede %40’a kadar maliyet tasarrufu sağlar.

18. Örnek Bakım Planı (3 Aylık Periyot)

Hafta İşlem Sorumlu
1. Hafta Görsel kontrol, gevşek bağlantı sıkma Operatör
2. Hafta Kablo izolasyon testi Elektrik teknisyeni
4. Hafta Zincir halkası, cross bar temizliği Mekanik bakımcı
6. Hafta Braket tork kontrolü Mühendis
9. Hafta Sıcaklık ve titreşim ölçümü Otomasyon ekibi
12. Hafta Genel raporlama, yedek parça planı Bakım yöneticisi

19. Hareketli Kanalın Ömrünü Azaltan Faktörler

  1. Yanlış kablo seçimi
    (bükülme yarıçapı büyük olmalı)

  2. Aşırı yüklenmiş hatlar

  3. Uygun olmayan sıcaklık aralığı

  4. Zincirin yanlış montaj yönü

  5. Kablo sabitlemesinin zayıf yapılması

Her biri zincirin ömrünü %30–50 kısaltabilir.

20. Sonuç

Hareketli kanal sistemlerinin bakım ve periyodik kontrolü, kablonun ömrü, tesis güvenliği ve üretim verimliliği açısından vazgeçilmezdir.

  • Günlük görsel kontrol → erken uyarı sağlar.

  • Aylık mekanik kontrol → aşınmayı önler.

  • Yıllık mühendislik testi → sistemin ömrünü uzatır.

  • Kayıt tutma → kalite standartlarını korur.

Unutmayın: “Bakımı yapılan bir hareketli kanal, yalnızca kabloyu değil, tüm hattın verimliliğini korur.”