Hareketli Kanallarda Dengesiz Kablo Dağılımının Burulma Etkisi

Giriş: Kanal Dönüyor Ama Kimse Fark Etmiyor

Enerji zincirleri (hareketli kanallar), kabloları güvenli şekilde taşımak için tasarlanmıştır. Ancak sahadaki birçok arızanın kökeninde zincirin kendisi değil, içindeki kabloların yanlış yerleştirilmesi yatar.

Özellikle:

• Kabloların bir tarafa yığılması

• Ağırlık merkezinin kayması

• Seperatörlerin yanlış kullanımı

hareketli kanalda burulma (torsiyon) etkisi oluşturur. Bu etki çoğu zaman sessizdir, ancak sonuçları oldukça yıkıcıdır.

Bu makalede, hareketli kanallarda dengesiz kablo dağılımının neden burulmaya yol açtığını, bunun sisteme nasıl zarar verdiğini ve nasıl önlenmesi gerektiğini detaylı biçimde ele alıyoruz.

1. Burulma Etkisi Nedir?

Burulma, hareketli kanalın:

• Düz bir eksende ilerlemek yerine

• Kendi etrafında dönme eğilimi göstermesidir

Bu durum:

• Kanalın raydan çıkmasına

• Segmentlerin düzensiz yük almasına

• Kabloların beklenmedik şekilde gerilmesine

neden olur.

?? Burulma çoğu zaman “kanal bozuk” sanılır, oysa sorun iç yerleşimdedir.

2. Dengesiz Kablo Dağılımı Nasıl Oluşur?

2.1. Farklı Çap ve Ağırlıktaki Kablolar

Enerji zinciri içinde genellikle:

• Güç kabloları (kalın ve ağır)

• Data veya sinyal kabloları (ince ve hafif)

bir arada bulunur.

Eğer:

• Tüm ağır kablolar aynı tarafa yerleştirilirse

kanalın ağırlık merkezi kayar.

2.2. Seperatörlerin Yanlış Kullanımı

Seperatörler:

• Kabloları ayırmak

• Dengeli yerleşim sağlamak

için vardır.

Ancak sahada sıkça:

• Eksik kullanılır

• Yanlış bölmelere yerleştirilir

• Tamamen çıkarılır

Bu durumda kablolar serbestçe hareket eder ve dengesizlik artar.

2.3. Sonradan Eklenen Kablolar

İlk montajdan sonra:

• Yeni sensörler

• İlave data hatları

eklenirken, çoğu zaman:

• Mevcut düzen bozulur

• Kablolar “boş olan yere” sıkıştırılır

Bu da burulmanın en yaygın nedenlerinden biridir.

3. Burulmanın Mekanik Sonuçları

3.1. Segmentlerde Eşit Olmayan Aşınma

Burulma olan bir kanalda:

• Bir taraf sürekli yük taşır

• Diğer taraf daha az çalışır

Bu durum:

• Lokal segment kırılmalarına

• Kanal ömrünün kısalmasına

yol açar.

3.2. Kanalın Raydan Çıkması

Özellikle yatay ve uzun strok uygulamalarda:

• Burulma etkisi

• Kanalın kılavuzdan çıkmasına

neden olabilir.

Bu genellikle:

• Ani duruş

• Mekanik hasar

ile sonuçlanır.

4. Kablolar Üzerindeki Etkiler

Burulma yalnızca kanalı değil, kabloları da zorlar.

4.1. Beklenmeyen Bükülme Yönleri

Kablolar:

• Tasarlandıkları büküm ekseninin dışına çıkar

• Yan bükülmelere maruz kalır

Bu durum kablo içinde:

• İletken yorgunluğu

• İzolasyon çatlağı

oluşturur.

4.2. Kablo Sabitleme Noktalarında Kopma

Burulma, kabloların:

• Sabit uçlarında

• Kanal giriş/çıkış noktalarında

ekstra gerilme yaratır. Kopmalar genellikle bu noktalarda görülür.

5. Burulma Neden Uzun Süre Fark Edilmez?

Çünkü:

• Kanal çalışmaya devam eder

• Sistem ilk etapta hata vermez

• Arıza kademeli gelişir

Bu nedenle burulma:

• Önleyici bakım listelerinde yer almaz

• Ancak ciddi hasar sonrası fark edilir

6. Doğru Kablo Dağılımı Nasıl Olmalı?

6.1. Ağırlık Dengesi

• Ağır kablolar ortalanmalı

• İki yana eşit dağıtılmalı

6.2. Çap Uyumu

• Benzer çaplı kablolar aynı bölmede

• İnce kablolar tek başına bırakılmamalı

6.3. Seperatör Kullanımı

• Tüm bölmeler aktif kullanılmalı

• Kabloların serbest hareketi engellenmeli

7. Tasarım Aşamasında Alınabilecek Önlemler

• Kanal seçimi yapılırken maksimum doluluk değil, dengeli doluluk hedeflenmeli

• Gelecekte eklenecek kablolar için boşluk planlanmalı

• Kanal üreticisinin yerleşim rehberleri dikkate alınmalı

8. Sahadan Gerçek Bir Örnek

Robotik montaj hattı:

• Güç kabloları tek tarafa yığılmıştı

• Kanal 4 ay sonra burulmaya başladı

Çözüm:

• Kablo dağılımı yeniden yapıldı

• Seperatörler eklendi

Sonuç:

• Burulma tamamen ortadan kalktı

• Kanal sessiz ve stabil çalışmaya başladı

9. Yaygın Yanlış Varsayımlar

• “Kanal güçlü, kaldırır”

• “Bir kablo daha ne olacak?”

• “Zincir dönüyorsa üretici hatalıdır”

Oysa çoğu durumda hata uygulamadadır.

10. Sonuç

Hareketli kanallarda burulma, genellikle kanalın değil kablo yerleşiminin problemidir. Dengesiz dağılım, sessizce büyüyen ama sonuçları ağır olan bir arızaya dönüşür.

Doğru yerleşimle:

• Kanal ömrü uzar

• Kablo arızaları azalır

• Sistem stabil çalışır

Unutulmamalıdır ki:
Hareketli kanalın dengesi, içindeki kablolarla kurulur.