Sürekli Vibrasyon Altındaki Üretim Hatlarında Hareketli Kanal Kullanımı Ve Kablo Ömrü Analizi

Giriş: Titreşim, Kablonun Sessiz Düşmanıdır

Üretim bantlarının büyük bölümü hareket üzerine kuruludur.
Konveyörler, eleme makineleri, robot kolları, CNC tezgâhları ve vibrasyonlu hatlar her saniye titreşim üretir.

Titreşim, kablonun:

• damar izolasyonunu gevşetir,

• metal liflerde yorgunluk oluşturur,

• dış kılıfta mikro yırtıklar yaratır,

• iç iletkeni titreşim-stresi altında kırar.

Bu süreç sessiz ilerler; çoğu arıza bir anda ortaya çıkar.

Birçok fabrikada “ani duruş” diye görünen arızaların %60’ı kablo titreşimi yüzünden oluşur.
İşte bu noktada hareketli kanal, yani enerji zinciri, titreşimin yarattığı zararların neredeyse tamamını engeller.

1. Titreşimin Kabloya Etkileri

1) Mikro-titreşim kırıkları

Kablo damarları sürekli ileri–geri titreşimde metal yorulması yaşar.

2) Sürtünme aşınması

Kablo serbest bırakıldığında titreşimle yüzeylere çarpar → dış kılıf aşınır.

3) İzolasyonun zamanla sertleşmesi

Titreşim + ısı birleşince kablo kılıfı sertleşir, çatlar.

4) Bağlantı noktalarının gevşemesi

Sensör, encoder, servo kablolarında hata kodları doğar.

5) Dengesiz bükülme döngüleri

Kablo kontrolsüz hareket ettiğinde bükülme yarıçapı bozulur.

Bu etkiler günler değil, saatler içinde ortaya çıkabilir.
Özellikle yüksek çevrimli üretim hatlarında.

2. Hareketli Kanal Titreşime Karşı Neden Bu Kadar Etkilidir?

Çünkü enerji zincirleri yalnızca yönlendirme yapmaz;
aynı zamanda kabloyu sabit bir geometri içinde hareket ettirir.

A) Kabloyu titreşimden izole eder

Zincirin modüler gövdesi titreşimi emerek kabloya geçmesini azaltır.

B) Kabloya destek sağlar

Kabloyu havada sallanmaktan kurtarır → kablo kendi ağırlığını taşımaz.

C) Bükülme yarıçapını sabit tutar

Titreşim altında kablo keskin kırılma yapmaz.

D) Sürtünmeyi sıfıra indirir

Kablo bir yüzeye çarpmaz, kanal içinde stabil kalır.

E) Kabloyu esnetmez

Titreşimde kablo uzayıp kısalır; zincir bunu engeller.

Sonuç:
Kablo ömrü 3 ila 6 kat uzar.

3. Titreşimli Hatlarda Kullanılan Hareketli Kanal Türleri

1) Plastik hareketli kanallar

Avantaj: hafif, sessiz, korozif olmayan alanlarda ideal.
Kullanım: otomasyon hatları, hafif konveyörler.

2) Metal hareketli kanallar

Avantaj: vibrasyona karşı en yüksek dayanım.
Kullanım: kaynak, CNC, talaşlı imalat, pres altları, ağır makine bölgeleri.

3) Kompozit hareketli kanallar

Avantaj: hafif + güçlü + titreşim sönümleme özelliği yüksek.
Kullanım: yüksek hız ve yüksek çevrimli robotik hatlar.

4. Titreşimli Üretim Hatlarında Kablo Güzergâhı Nasıl Olmalı?

1) Kablo boşta sallanmayacak şekilde konumlandırılmalı

Serbest kablo → sürekli çarpma → sürekli hasar.

2) Kanalın sabitleme noktaları sık aralıklarla yapılmalı

Titreşimde zincir gövdesi esnemez.

3) Kablo kanala “tam oturmalı”, boşluk kalmamalı

Boş kalan kablo titreşimde sağa sola çarpar.

4) Güç ve veri hatları ayrı kanalda taşınmalı

EMI + titreşim = iki kat risk.

5) Kanal uzunluğu gereksiz yere fazla olmamalı

Uzun kanallar kendi içinde salınım yapabilir.

5. Hareketli Kanal + EMT Boru Hibrit Kullanımı

Titreşimli hatlarda en verimli çözüm:

• statik kısımlarda EMT boru,

• hareketli kısımlarda enerji zinciri,

• yüksek riskli noktalarda metal spiral boru

kombinasyonudur.

Bu üçlü yapı:

? titreşimi sönümler
? kabloyu korur
? güzergâhı düzenler
? sinyal kararlılığını korur
? arızayı minimuma indirir

6. Titreşimli Hatlarda Yapılan En Büyük Hatalar

1) Kabloyu doğrudan makine şasesine bağlamak

Titreşim → kabloyu dakikalar içinde kırar.

2) Plastik boru kullanmak (UV + titreşim + sıcaklık)

3 ayda sertleşir, çatlar.

3) Hareketli kanalın yanlış konumlandırılması

Zincir yukarıdan sallanırsa titreşimi büyütür.

4) Kabloyu çok sıkı bağlamak

Gerilme → damar kırığı.

5) Kabloyu kanal içinde gereksiz sıkıştırmak

Kablo hareket ettikçe sürtünme ısısı oluşur.

7. Hangi Üretim Bantlarında Titreşim Koruması En Kritik?

• Elek makineleri

• Taş kırıcı hatları

• Konveyörlü şişeleme sistemleri

• Kaynak robotları

• CNC eksenleri

• Motorlu transfer sistemleri

• Metal pres bantları

• Çimento tesislerinin döner hatları

• Mobilya ve ahşap işleme makineleri

Bu hatlarda kablo kontrol edilmezse ortalama ömür:

3–6 ay arasında kalır.

Hareketli kanal ile bu süre:

2–4 yıla çıkar.

SONUÇ: Titreşimli Üretim Hatlarında Kablo Ömrü Tesadüf Değil, Tasarımdır

Titreşim, en pahalı kabloyu bile birkaç ayda öldürebilir.
Fakat doğru hareketli kanal sistemi kullanıldığında:

• kablo kontrollü hareket eder

• titreşim kabloya geçmez

• bükülme gerilimi sabit kalır

• damar kırılması engellenir

• üretim hattı durmaz

Hareketli kanal, titreşimin zararını ortadan kaldıran en kritik mühendislik ekipmanıdır.