Tozla Boğuşan Dinamik Hatlar: Maden, Çimento Ve Hububat Tesislerinde Titreşim Ve Hareket Altında Hareketli Kanal

Tozla Boğuşan Dinamik Hatlar: Maden, Çimento Ve Hububat Tesislerinde Titreşim Ve Hareket Altında Hareketli Kanal

Giriş: Bu Tesislerde Kablo Neden En Hızlı Yıpranan Ekipmandır?

Maden, çimento ve hububat tesisleri yalnızca toz açısından değil, kabloların sürekli hareket ettiği ve titreşime uğradığı yerlerdir.

  • Elek makineleri

  • Konveyör bantlar

  • Elevatör sistemleri

  • Dolum–boşaltma hatları

  • Kırıcı makineler

  • Paketleme robotları

Bu makinelerin hepsi titreşimli + tozlu + hızlı döngülü çalışır.

Bu kombinasyon kablo için tam bir işkencedir çünkü:

  • toz → kabloyu aşındırır

  • titreşim → damarı kırar

  • hareket → kılıfı sürter

  • nem → tozu çamurlaştırır

  • yüksek hız → kabloyu savurur

Bu yüzden bu tesislerde düz kablo montajı asla yeterli değildir.
İşte bu noktada hareketli kanal (enerji zinciri) devreye girer.

1. Bu Ortamlarda Kablo Neden Mutlaka Enerji Zinciri İçinde Olmalı?

1) Toz “zımpara etkisi” yapar

Kablo hareket ettikçe toz kablonun dış yüzeyini milim milim aşındırır.
Enerji zinciri kabloyu tozla sürtünmeden korur.

2) Titreşim kablonun damarlarını koparır

Titreşimli makine hareketi → kabloya mikron seviyesinde darbe.
Enerji zinciri bu darbeyi absorbe ederek yayar.

3) Kablo hareket ettikçe güzergâh bozulur

Kablo yalpalamaya, düzensiz bükülmeye, makineye çarpmaya başlar.
Zincir, kabloyu kontrollü bir yörüngede taşır.

4) Toz–nem karışımı kabloyu sertleştirir

Zincir, kablonun dış etkilerle form kaybetmesini geciktirir.

5) Kablo, konveyör ve makine gövdesine temas etmemelidir

Temas → sürtünme → aşınma → kopma.

Enerji zinciri kabloyu tamamen izole eder.

2. Tozlu Ortamlarda Hangi Tür Hareketli Kanal Kullanılmalı?

Maden–çimento–hububat gibi tesislerde enerji zinciri seçimi belirleyicidir.

A) Plastik Hareketli Kanal (Hafif Seri)

Avantaj:

  • hafif

  • ekonomik

  • küçük otomasyon gruplarında yeterli

Dezavantaj:

  • çimento ve taş tozu yüzeyi çizer

  • yüksek sıcaklıkta deformasyon

  • ağır darbelere dayanamaz

Bu tesislerde hafif plastik zincir önerilmez.

B) Ağır Seri Plastik Kanal (Ek Takviyeli)

Avantaj:

  • daha dayanıklı

  • toza karşı orta seviye direnç

  • gıda/hububat tesislerinde tercih edilebilir

Dezavantaj:

  • metal kırıcı hatlarına uymaz

  • taş ve çimento kadar aşındırıcı tozda yetersiz kalabilir

C) Metal Enerji Zinciri (Çelik/Alüminyum) – ALTIN STANDART

Avantajlar:

  • aşırı toza karşı en yüksek dayanım

  • zımpara etkisini absorbe eder

  • yüksek sıcaklığa dayanır

  • ağır darbelere karşı kusursuz koruma

  • hareketli uygulamalarda ömür uzatır

Bu tesislerin çoğunda doğru çözüm metal zincirdir.

3. Hareketli Kanalın Tozlu Ortamlardaki Teknik Avantajları

1) İç yüzey pürüzsüzdür

Toz kabloya temas etmeden kanal içinde “serbest kayma” gerçekleşir.

2) Zincir kabloyu tek eksende hareket ettirir

Sağa–sola savrulma yoktur.

3) Kablo her zaman sabit bir bükülme yarıçapında çalışır

Bu özellik, damar kırıklarının %80’ini engeller.

4) Yüksek sıcaklık kabloyu yumuşatmaz

Metal zincir, kabloyu ısı kaynaklarından korur.

5) Tozun kablo içine yapışmasını engeller

Zincir kabloyu doğrudan tozun içine gömülmekten kurtarır.

6) Kablo dış yüzeyinde çizik oluşmaz

Çizik → nem → izolasyon çürümesi → kısa devre.

4. Tozlu ve Titreşimli Hatlarda Enerji Zinciri Nereye Konur?

Bu tesislerde enerji zincirinin konumu kritiktir.

A) Konveyör Bant Yanları

Kablo, bant hareketiyle sallanır.
Enerji zinciri kabloyu sabit tutar.

B) Elek Makinesi Üstü ve Yanı

Titreşim dalgalıdır.
Metal zincir titreşimi sönümler.

C) Kırıcı Makine ve Çekiçli Öğütücüler

En yüksek darbe bölgeleri.
Zincir kablo ezilmesini engeller.

D) Dolum–Boşaltma Hareketli Kafalar

Kafalar dikey–yatay hareket eder.
Zincir kabloyu sürekli izler.

E) Yüksek Hızlı Robotik Paketleme Hatları

Robot kolları tozlu ortamda hızlı çalışır.
Zincir olmadan kablo dakikalar içinde aşınır.

5. Hareketli Kanal Montajında Tozlu Ortam İçin Altın Kurallar

1) Zincir içi doluluk %60’ı geçmemeli

Tozlanma + sürtünme riskini azaltır.

2) Data ve güç kabloları ayrı bölmeye alınmalı

Toz + titreşim → EMI’yi artırır.

3) Zincirin dışı kapaklı olmalı

Kapaksız modeller tozu içeri alır.

4) Sabitleme noktaları sık olmalı

Titreşim zinciri sallayarak kabloyu kırar.

5) Zincir ara yüzeylerine anti-toz silikon yağ uygulanmalı

Toz birikimini engeller.

6. Hareketli Kanal + EMT Boru Kombinasyonu Neden En Doğru Sistem?

Bu tesislerde doğru tasarım şu şekildedir:

Sabit bölgelerde → EMT BORU

Toza karşı kusursuz kapalı koruma.

Hareketli bölgelerde → HAREKETLİ KANAL

Titreşime ve bükülmeye karşı esneklik.

Geçiş ve bağlantı bölgelerinde → METAL SPİRAL BORU

Makine gövdesi ile boru hattı arasında tampon görevi.

Bu üçlü sayesinde:

  • kablolar toza gömülmez

  • damarlar kırılmaz

  • güzergâh sadeleşir

  • bakım ihtiyacı azalır

  • kablo ömrü 3–5 kat uzar

7. Bu Ortamlarda Hareketli Kanal Olmadan Yaşanan Tipik Arızalar

  • kablo dış kılıfında çizik → izolasyon çürür

  • toz kablonun üstünde betonlaşır

  • kablo bükülme limitini aşar

  • konveyör kabloyu koparır

  • sensör kablosu kırılır

  • robotik paketleme kolu arıza verir

  • kablo ezilir veya sıkışır

  • kablo tavaya sürtünerek yanar

  • üretim hattı durur

Arızaların %70’i yanlış kablo koruma yüzündendir.

Sonuç: Tozlu Ortam + Hareket + Titreşim = Enerji Zinciri Şarttır

Maden, çimento ve hububat tesisleri kablo için Türkiye’nin en zorlu çalışma alanlarıdır.
Bu tesislerde kablonun hayatta kalmasının tek yolu:

  • kontrollü hareket,

  • kapalı sistem,

  • korumalı güzergâh,

  • toza karşı bariyer,

  • titreşime karşı sönümleme

yani hareketli kanal kullanmaktır.

Aksi hâlde kablo ömrü aylarla sınırlı kalır.